Polska należy dziś do grona najszybciej rozwijających się krajów w Unii Europejskiej i znajduje się tuż za dwudziestką największych gospodarek świata. I choć jest już rynkiem rozwiniętym, to utrzymanie konkurencyjności wymaga dalszych inwestycji i rozwoju własnych kompetencji naukowo-technologicznych. Ale przede wszystkim wymaga ogromnych ilości energii, by utrzymać dotychczasowe tempo wzrostu. Polska strategicznie postawiła na atom, by zapewnić sobie długofalowy sukces. Ale co tak naprawdę oznacza rozwój energetyki jądrowej i czy dzięki niemu Polska ugruntuje swoją pozycję na międzynarodowej arenie?
Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja czy Japonia to gospodarcze potęgi, które przez dekady kształtowały świat. Ich sukces to jednak wypadkowa bardzo różnych czynników ekonomicznych i społecznych, a każde z tych państw obrało inną drogę. Te z pozoru różne historie łączy jednak jeden wspólny element: energia jądrowa, która umożliwiła wąskiemu gronu państw osiągnięcie tego, co do dziś określa się mianem cudu gospodarczego.
Atom – spójna wizja rozwoju Polski
Polska od dekad próbuje dołączyć do grona państw korzystających z potencjału energii jądrowej. Droga do tego celu była jednak długa, wyboista i pełna przeszkód. Dziś jesteśmy bliżej niż kiedykolwiek, by przestawić gospodarkę na atomowe tory. Budowa pierwszej elektrowni jądrowej w pomorskim Choczewie to przełomowa inwestycja i fundament krajowego programu energetyki jądrowej. W debacie publicznej coraz częściej mówi się o planach budowy nie dwóch, lecz trzech elektrowni jądrowych, które miałyby zaspokoić rosnące zapotrzebowanie krajowego przemysłu na energię. Rozwój floty reaktorów jądrowych to cały szereg szans i korzyści obejmujących m.in. stworzenie nowej gałęzi przemysłu, rozwój infrastruktury i nowych kompetencji, stworzenie zaplecza naukowego, nowe miejsca pracy oraz dostęp do innowacyjnego know-how. To również szansa dla krajowych przedsiębiorstw na pozyskanie kontraktów w sektorze jądrowym nie tylko w Polsce, ale na całym świecie.
Lokalny łańcuch dostaw to konieczność
Zgodnie ze strategią polskiego rządu, budowa elektrowni jądrowych, tak jak realizacja innych strategicznych inwestycji, zakłada maksymalne wykorzystanie komponentu krajowego, czyli kompetencji i mocy produkcyjnych krajowego przemysłu i dostawców usług. Ma to zapobiec odpływowi kapitału do zagranicznych dostawców, zagwarantować dostęp do unikalnego know-how i umożliwić przedsiębiorstwom podniesienie kompetencji, które będą przepustką do udziału w projektach jądrowych na całym świecie. Miarą sukcesu nie będzie liczba krajowych firm zaangażowanych w budowę pierwszej czy nawet drugiej elektrowni. O sukcesie zadecyduje to, czy uda się na trwałe rozwinąć w Polsce nowe kompetencje i zdolności produkcyjne, które mogą umożliwić krajowym dostawcom ubieganie się o lukratywne kontrakty zagraniczne.
Pod okiem ekspertów
Wieloetapowy proces wprowadzania polskich producentów w świat atomu zainicjował w 2024 roku Westinghouse, dostawca technologii reaktorów jądrowych do pierwszej polskiej elektrowni jądrowej. Koncern aktywnie wspiera jednak rozwój polskiego zaplecza naukowego i przemysłowego już od znacznie dłuższego czasu. W ramach Supplier Days eksperci Westinghouse spotkali się z ponad 500 polskimi przedsiębiorstwami, przedstawiając możliwości, jakie oferuje sektor jądrowy.
Energetyka jądrowa to jednak nie tylko szanse, ale i konkretne wyzwania dla potencjalnych dostawców. Wynikają one z wyśrubowanych standardów bezpieczeństwa sektora jądrowego, które można porównać jedynie do tych obowiązujących w przemyśle kosmicznym. Choć tak wysokie wymagania mogą budzić obawy, polskie firmy mogą liczyć na wsparcie Westinghouse, który rozwijał projekty jądrowe na całym świecie, a swoim doświadczeniem dzieli się z lokalnym przemysłem. Obecnie siedem polskich firm przechodzi proces dostosowania swojej działalności do standardu ASME NQA-1 (Nuclear Quality Assurance-1), określającego wymagania w zakresie zapewnienia jakości w sektorze jądrowym. Proces obejmuje takie obszary jak szkolenia techniczne, ocena gotowości przedsiębiorstw, zarządzanie projektami oraz systemy kontroli jakości. Uczestniczy w nim krajowa czołówka producentów elementów stalowych: ZKS Ferrum, FAMAK, Energomontaż-Północ Gdynia, Mostostal Siedlce, Mostostal Kraków, Mostostal Kielce oraz ZBUD. Co ważne, celem tego procesu nie jest zdobycie kolejnego certyfikatu, a dostosowanie sposobu działania polskich przedsiębiorstw do wymagań przemysłu jądrowego.
Zaangażowanie Westinghouse w liczbach:
-
28 miesięcy ciągłej współpracy Westinghouse z polskim przemysłem na rzecz rozwoju lokalnego łańcucha dostawców.
-
ponad 400 godzin bezpośrednich spotkań z ekspertami Westinghouse.
-
ponad 2 tys. dokumentów technicznych wymienionych w ramach procesu.
-
620 polskich firm zarejestrowanych w bazie dostawców Westinghouse.
-
7 polskich producentów elementów stalowych w procesie dostosowania do standardu ASME NQA-1.
-
4 firmy ze wstępnymi zamówieniami dotyczącymi prefabrykacji modułów stalowych i konstrukcyjnych.
Praktyczny test kompetencji
Ostatecznym sprawdzianem gotowości dostawców z Polski będzie produkcja mock-upów, czyli próbnych elementów odpowiadających ich zakresowi kompetencji. Będą one wykonywane przy wykorzystaniu dokumentacji, procedur produkcyjnych i rozwiązań opracowanych na wcześniejszych etapach, a następnie poddawane kontroli jakości. Pozwoli to sprawdzić w praktyce, czy dostawcy są w stanie wytwarzać te elementy zgodnie z wymaganiami NQA-1.
Pierwsze warunkowe zamówienia trafiły już do czterech przedsiębiorstw: Energomontaż-Północ Gdynia, FAMAK, Mostostal Kielce i Mostostal Kraków. Dotyczą one prefabrykacji modułów stalowych i konstrukcyjnych CA02, CA03, CA05 i CA20 dla pierwszego bloku AP1000 elektrowni jądrowej w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino. To ważny kamień milowy oznaczający przejście z etapu przygotowań do fazy wstępnej produkcji. Ale otrzymanie zamówienia nie kończy procesu kwalifikacji. Jego realizacja pozostaje uzależniona od pomyślnego spełnienia wymagań jakościowych oraz praktycznego potwierdzenia, że firma jest zdolna produkować zgodnie ze standardami obowiązującymi w sektorze jądrowym.
Potencjał Polski w sektorze jądrowym
Globalne zainteresowanie energetyką jądrową może tworzyć szanse dla dostawców z tego sektora przez kolejne dekady. To również zapowiedź gospodarczej szansy i weryfikacji potencjału przemysłowego, dająca krajom takim jak Polska możliwość dołączenia do światowej czołówki sektora jądrowego i stania się regionalnym hubem jądrowym obsługującym inne rynki europejskie. Polska już pokazała, że z determinacją realizuje swoje ambicje w dziedzinie energetyki jądrowej, a zarazem rozwija kompetencje potrzebne do ich urzeczywistnienia. Ma solidne podstawy, by zgodnie ze swoimi ambicjami stać się potęgą w energetyce jądrowej.


